دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته الهیات 

گرایش : علوم قرآن و حدیث

عنوان :  تحليل روش شناختي جواهرالتفسير

دانشگاه شهید باهنر کرمان 

دانشکده حقوق و الهيات

بخش الهيات

پايان نامه تحصيلي براي دريافت درجه کارشناسي ارشد رشته الهيات،گرايش علوم قرآن و حديث

عنوان 

        تحليل روش شناختي جواهرالتفسير

استاد راهنما :

دكتر رضا فرشچيان

 استاد مشاور :

دكتر محمدصادق بصيري

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

 مقدمه ……….1

فصل اول: كليات تحقيق 3

1-1- بيان مسئله .. 4

1-2- هدف­هاي تحقيق.. 4

1-3- ضرورت انجام تحقيق.. 5

1-4- استفاده كنندگان از تحقيق.. 5

1-5- سؤال­ها­ي تحقيق.. 5

1-6- تعريف مفاهيم مطرح شده در سؤال­هاي تحقيق.. 6

1-7- كليدواژگان طرح تحقيق ومعادل لاتين آن. 7

1-8-  پيشينه­ي تحقيق.. 7

1-9- روش اجراي تحقيق.. 8

يادداشت­ها……….9

فصل دوم: دورنمايي از  زندگي ملاحسين کاشفي و معرفي جواهر التفسير. 10

2-1- معرفي ملاحسين كاشفي.. 11

2-1-1- شخصيت کاشفي.. 11

2-1-2- مذهب حسين بن علي کاشفي.. 13

2-1-3- ابعاد علمي واعظ کاشفي.. 16

2-1-4- آثار علمي ملاحسين کاشفي.. 17

2-1-5-شعر ملاحسين کاشفي.. 23

2-1-6-عصر کاشفي.. 24

2-1-7-نظر دانشمندان در مورد کاشفي.. 25

 2-2- معرفي اجمالي جواهرالتفسير. 27

 2-2-1- شناسايي تفسير. 27

2-2-2- نثر جواهرالتفسير…….28

2-2-3-نسخه شناسي جواهرالتفسير. 29

2-2-4-منابع جواهرالتفسير. 30

يادداشت­ها..…33

 فصل سوم: بررسي خطبه­ي آغازين و مباحث علوم قرآني جواهرالتفسير. 35

3-1- بررسي خطبه­ي آغاز جواهر التفسير. 36

3-1-1-ضرورت تفسير قرآن. 36

3-1-2-هدف تأليف جواهر التفسير. 37

3-1-3- سخن مفسر در روش جواهر التفسير. 38

3-1-4-تعريف علم تفسير از ديدگاه کاشفي.. 39

3-1-5-حکم فقهي دانستن علم تفسير. 41

3-1-6-انواع علوم از نظر ارزش در ديدگاه مفسر جواهرالتفسير. 41

 3-2- مباحث علوم قرآني جواهرالتفسير. 42

3-2-1-وحي و اقسام آن. 42

3-2-1-1- ديدگاه كاشفي در معني وحي……….43

3-2-1-2-انواع وحي به انبياء. 43

3-2-1-3- مدت وحي بر پيامبر اسلام- صلي الله عليه وآله-. 44

3-2-2- نزول قرآن. 45

3-2-2-1-معناي لغوي.. 45

3-2-2-2- ديدگاه واعظ كاشفي در بيان انزال و تنزيل.. 47

3-2-2-3- نظر مفسردر حكمت نزول تدريجي قرآن. 47

3-2-2-4- زمان نزول دفعي و تدريجي قرآن. 48

3-2-2-5-زمان نزول قرآن از نظر مفسر جواهرالتفسير. 50

 3-2-2-6-حقيقت نزول قرآن. 50

3-2-3- فضايل قرآن وجامعيت آن از نظر ملاحسين كاشفي.. 51

3-2-3-1- اصل اعتقاد به همه­ي كتاب­هاي آسماني و قرآن. 51

3-2-3-2-فضيلت و ارزش قرآن. 52

3-2-3-3-فضيلت قرائت قرآن. 53

3-2-3-4-جامعيت كلام الهي و اشتمال آن بر علوم و معارف نامتناهي 53

3-2-4- نظر واعظ كاشفي در جمع و تدوين قرآن. 54

3-2-4-1- علت نوشته نشدن قرآن به صورت كتاب در زمان پيامبر(ص) 54

3-2-4-2- زمان جمع قرآن به ترتيب معين و به صورت كتاب… 55

3-2-4-3- نظم قرآن. 56

 3-2-5- بررسي نام­هاي قرآن. 56

3-2-5-1-اسامي قرآن كه در قرآن از آن­ها ياد شده. 57

3-2-5-2-اسامي مأخوذ از احاديث و اخبار. 58

3-2-6-تفسير و تأويل.. 58

3-2-6-1-تفسيردر ديدگاه کاشفي.. 59

3-2-6-2- مفسران قرآن. 60

 3-2-6-3-تعريف تأويل.. 61

 3-2-6-4-فرق ميان تفسير و تأويل.. 62

 3-2-6-5-تفسير به رأي.. 63

3-2-7- ناسخ و منسوخ.. 64

 3-2-7-1-معناي نسخ.. 64

 3-2-7-2-جواز نسخ.. 65

3-2-7-3- اختلاف مسلمانان در نسخ………66

3-2-7-4- انواع نسخ……. 67

3-2-7-5- فايده علم ناسخ و منسوخ……. 67

3-2-7-6- نسخ قرآن و نسخ کتاب­هاي آسماني پيشين… 68

3-2-8- محكم و متشابه……… 68

3-2-9- عام و خاص… 70

يادداشت­ها….……71

فصل چهارم: روش­ها و گرايش­هاي جواهرالتفسير……… 73

4-1-روش­ها……… 75

4-1-1- روش تفسير قرآن به قرآن…. 75

4-1-2-روش تفسير قرآن به روايت……. 80

4-2-گرايش­ها ….. 84

4-2-1-گرايش عرفاني….. 84

4-2-2-گرايش عقلي…….. 88

4-2-2-1-رويكرد فلسفی… 89

4-2-2-2-رويكرد کلامي…….. 91

4-2-3-گرايش ادبي……………. 95

4-2-3-1-مفردات آيات……… 95

4-2-3-2- صرف و نحو………. 97

4-2-3-3-استشهاد به نظم و نثر عربي………… 99

4-2-3-4-استناد به اشعار فارسي……. 100

4-2-3-5-اشتقاق و ريشه يابي کلمات و معناي لغوي آن ها….. 103

4-2-3-6-وجوه و نظاير… 104

4-2-3-6-1-كاربرد وجوه در جواهرالتفسير……… 104

4-2-4-گرايش حروفي……… 106

يادداشت­ها….……..109

نتيجه….. 111

فهرست منابع… 113

مقدمه

يكي از مهم‏ترين علوم اسلامي و دانش‏هاي بشري كه از زمان نزول قرآن كريم تاكنون مورد توجه قرار گرفته، علم تفسير قرآن است، تا آن حد كه مي­توان گفت هيچ كتابي مانند قرآن توسط دانشمندان و محققين از علماي مذاهب اسلامي و مستشرقان بررسي نشده كه اين‏گونه به تفسير، ترجمه و شرح آن پرداخته باشند. اين توجه جهاني به قرآن، عظمت اين كتاب آسماني و معجزه بزرگ پيغمبر اكرم(صلّي الله عليه وآله) را آشكار مي­سازد‏ كه باگذشت چهارده قرن از نزول آن همچنان جاذبيت خويش را حفظ نموده است‏.

 مسلمانان از صدراسلام همواره براي تفسير قرآن تلاش كرده­اند، اين علم در طول زمان دچارتحولاتي شده است و مفسران تفاسير متعددي نوشته­اند كه همسان نبوده و با يكديگر تفاوت­هايي دارند، اين تفاوت­ها غالبا ناشي از اختلاف در روش­هاي تفسيري آن­هاست. گروهي براي پرده برداري از مفهوم آيات قرآن از آيات ديگر استفاده كرده­اند، بعضي به روايات مراجعه مي­كنند و گروهي نيز با استنباط واجتهاد وتخصّص خود به بيان مفاهيم آيات مي­پردازند وبه اين ترتيب  روش­ها وگرايش­هاي متعددي در تفسير شكل گرفت.

“جواهرالتفسير” از تفاسير فارسي نيمه دوم قرن نهم هجري قمري و يكي از آثارحسين بن علي كاشفي سبزواري(م910) محسوب مي­شود، اين تفسيرشامل تفسير سوره­هاي حمد، بقره، آل عمران وبخشي از سوره نساء(تا آيه 84) مي­باشد و تا كنون  تنها يك جلد از آن كه دربرگيرنده­ي مقدماتي بر تفسير قرآن وهم چنين تفسير سوره­ي حمد است، به طبع رسيده است و بقيه­ي آن هنوز به صورت خطي باقي مانده است، در اين پژوهش نخست ديدگاه­هاي كاشفي درباره­ي مسائل علوم قرآني، مباحثي مانند: وحي و نزول قرآن، فضايل قرآن و جامعيت آن، چگونگي جمع آوري قرآن، اسامي قرآن، تفسير و تأويل، ناسخ و منسوخ، محكم و متشابه و عام و خاص، مورد بحث قرار مي­گيرد، و پس از آن روش­هايي كه  مفسر براي بيان و تفهيم آيات به كار گرفته، مانند: روش قرآن به قرآن، استفاده از روايات و هم چنين رويكردهاي مفسر به مباحث فلسفي، عرفاني، ادبي و استناداتش به شعرهاي فارسي و عربي بررسي شده است.

كاشفي يكي  از برجسته ترين مفسران زمان خود بوده كه تمام توان و قدرت تفسيري خود را در تفسير سوره­ي حمد به كار گرفته و با بياني زيبا وشيوا از شيوه­هاي مختلف براي توضيح آيات قرآن بهره گرفته است.

بر اين اساس، اين پايان نامه در چهار فصل تنظيم شده است:

فصل اول به كليات تحقيق مي­پردازد. اين فصل به بيان مسئله، اهداف تحقيق، ضرورت انجام تحقيق، سوال­هاي تحقيق، تعريف مفاهيم، پيشينه، روش اجراي تحقيق و شيوه­هاي جمع آوري اطلاعات اختصاص دارد.

در فصل دوم به زندگي نامه­ي مفسر و معرفي جواهرالتفسير پرداخته مي­شود.

در فصل سوم مباحث خطبه­ي آغاز جواهرالتفسير و ديدگاه­هاي كاشفي درباره­ي علوم قرآني مانند: تعريف وحي، انزال و تنزيل، فضايل قرآن و جامعيت آن، چگونگي جمع آوري قرآن، اسامي قرآن، تفسير و تأويل، ناسخ و منسوخ، محكم و متشابه و عام و خاص، مطرح گشته است.

فصل چهارم پايان نامه، روش­هاي تفسيري مفسر در جواهرالتفسير را مورد مطالعه قرار داده است.

با اين تلاش ناچيز خواستم تا از روش تفسيري حسين­بن­علي كاشفي در جواهرالتفسير پرده بردارم. اميدوارم خداي تعالي مرا در رسيدن به صواب ياري دهد، زيرا تا به حال بحثي كه روش تفسيري جواهرالتفسير را به دقّت مورد بررسي قرار دهد، نيافتم، البتّه ادّعاي كامل بودن آن را ندارم.

بار خدايا ما را از كسانى قرار ده كه به ريسمان قرآن چنگ زده و در فهم متشابهاتش از مكتب اهل­بيت عصمت ياري جسته و در سايه آن آرام مي‏گيرند.

 1-1-بيان مسئله

روش­هاي تفسيري يكي از دانش­هاي مهم علوم قرآني است كه دانشمندان در زمان­هاي مختلف به تحقيق و بررسي آن پرداخته­اند، به گونه­اي كه امروزه به طور تخصصي اقدام به تحقيقاتي در اين زمينه شده است. بنابراين، بررسي روش مفسران در تبيين آيات قرآن كريم،كه معمولا با شناساندن بيشتر تفاسير و مفسران آن­ها نيز همراه است، از پژوهش­هاي مهم در حوزه­ي علوم قرآن به حساب مي­آيد.

ملا حسين كاشفي سبزواري از جمله كساني است كه صاحب كتاب­هاي بسيار به زبان فارسي بوده و نثر او مورد استقبال فراوان قرار گرفته است،آثاري كه در زمينه­هاي گوناگون حديث، تفسير، ادبيات، اخلاق، تاريخ، نجوم و علوم غريبه نوشته شده است.

“جواهرالتفسير” اولين كتاب  تفسير  وي و از تفاسير مهم فارسي است كه در آن مباحث مقدماتي خوبي كه اطلاع از آن­ها در تفسير مفيد است، بيان شده و هم­چنين از استنادات، روش­ها و رويكردهاي متنوع در تفسير آيات بهره برده است. با وجود استقبال از آثار كاشفي در جوامع فارسي زبان، تاكنون اين تفسير چندان مورد توجه قرار نگرفته و در مورد روش مفسر در طرح مباحث تفسيري كاري انجام نشده است. تحقيق و تصحيح كتاب، به همّت دكتر جواد عباسي صورت گرفته و ايشان در مقدمه­اي درازدامن از كاشفي و آثارش نوشته­اند اما در اين مقدمه درباره­ي روش تفسيري مفسر به تفصيل سخن گفته نشده است و هم­چنين مصحح  به  مقايسه و مقابله چهار نسخه خطي از جواهرالتفسير پرداخته است.

1-2- هدف­هاي تحقيق

  • شناسايي و معرفي هرچه بيشتر تفسير “جواهرالتفسير” كه حتي در بين متخصصان اين رشته ناشناخته است.
  • شناخت شخصيت علمي ملا حسين كاشفي.
  • آشنايي و معرفي مباحث مقدماتي بر”جواهرالتفسير”
  • بررسي روش­ها وگرايش­هاي تفسيري كاشفي در “جواهر التفسير”

1-3- ضرورت انجام تحقيق

باتوجه به اين كه كاشفي در قرن نهم(ه.ق) در علوم مختلفي سرشناس بوده و از آن زمان تاكنون نيز از شهرت علمي خاصي برخوردار است، به گونه­اي كه نويسنده­ي كشف الظنون از آسياي صغير، شرح حال اين مفسر را در كتابش آورده و علاوه بر اين، مورخان هم­­عصرش مانند: غياث الدين خواندمير و متأخراني مانند: آقابزرگ تهراني به شرح زندگي ملاحسين پرداخته­اند. هم­چنين به وي عنوان “جامع العلوم” داده شده چون فردي آگاه و متخصص در علوم گوناگون، به ويژه  دانا در علم تفسير و تبيين كلام الهي بوده است. وي تفسير”جواهرالتفسير” را كه از تفاسير مهم اوست، با هدف تفسيري جامع و كامل نوشته و در سوره­ي حمد به اين هدف دست يافته است و تمام  قدرت تفسير نويسي خود را  در اين قسمت  به كار مي­گيرد و اين تفسير را تا آيه­ي 84 سوره­ي نساء ادامه مي­دهد. با توجه به اين­كه تفسير ديگر كاشفي «مواهب عليّه» يا «تفسير حسيني» كه  تفسير كل قرآن بوده و تفسير آيات درآن به صورت مختصركار شده،(1) شناخته شده­تر است اما «جواهرالتفسير» نسبت به «مواهب عليّه» چندان مورد توجه قرار نگرفته، حتي مي­توان گفت ناشناخته  باقي  مانده است، بر اين اساس ضرورت  بررسي و معرفي  بيشتر “جواهرالتفسير” و تحليل روش تفسيري مفسر به عنوان يكي از تفاسير مهم فارسي، احساس مي­گردد.

1-4- استفاده كنندگان از تحقيق

پژوهش­هايي كه در حوزه­ي روش تفسير صورت مي­گيرد مي­تواند مورد استفاده پژوهشگران علوم ديني، مؤسسات پژوهشي، دانشجويان رشته­هاي الهيات، حوزه­هاي علميه و ساير افرادي كه با علم تفسير قرآن در ارتباط هستند، قرار گيرد.

1-5- سؤال­هاي تحقيق

–        كاشفي چه روش­ها و رويكردهايي در تفسير آيات قرآن در جواهرالتفسير پيش گرفته است؟

–          آيا مفسر به منابع تفسيري قبل از خود رجوع كرده است؟

–          آيا در اين تفسير از روش قرآن به قرآن استفاده شده است؟

–          آيا اين تفسير روايي محسوب مي­شود؟

–          آيا روش تفسير ادبي در آن به كار رفته است؟

–          آيا در جواهرالتفسير به ديدگاه­هاي عرفاني توجه شده است؟

1-6- تعريف مفاهيم مطرح شده در سؤال­هاي تحقيق

روش تفسير: مقصود از روش تفسيري، مستند يا مستنداتي است كه مفسران در فهم وتفسير آيات قرآن از آن بهره برده­اند كه از آن مي­توان به “منهج تفسيري”نيز تعبيركرد(مؤدب، 1380ه.ش، ص165).

تفسير قرآن به قرآن: مقصود اين است كه هرآيه‏اي به كمك و استعانت از آيات ديگر تفسير شود، زيرا برخي آيات مبيّن آيات ديگر هستند و به تفصيل معاني، لغات و محتواي آنها پرداخته‏اند(معرفت، 1418ه.ق.، ج2، ص22). اين شيوه، شيوه‏اي است كه برگرفته از رسول گرامي اسلام (صلّي اللّه عليه و اله و سلّم)، حضرت علي عليه السّلام و ديگر معصومان(عليهم السّلام) در تفسير آيات مي‏باشد، قرآن نيز بر آن تأكيد دارد، چنان‏كه خداوند مي‏فرمايد: “وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ هُدي وَ رَحْمَةً وَ بُشْري‏ لِلْمُسْلِمِينَ‏؛ و ما اين كتاب را كه بياني رسا براي هر چيزي و راهنما و بخشايش و مژده براي مسلمانان است بر تو فرو فرستاديم‏”(نحل/89). (مؤدب،ص167)

تفسير روايي: تفسير قرآن با روايت و سنت معصومان(عليهم السلام) است حال خواه آن روايت از پيامبر(صلّي اللّه عليه و اله و سلّم) باشد كه شيعه واهل سنت از آن بهره مي­برند يا روايات ائمه معصومين (عليهم السلام) كه تنها شيعه از آن استفاده مي­كند(همان،169).

ذهبي در كتاب «التفسير والمفسرون» تفسير قرآن به قرآن و تفسير روايي را، كه در اين تحقيق به صورت دو روش مجزا در نظر گرفته شده­اند، تفسير مأثور ناميده(2) و با توجه به اينكه سني مذهب است، آنچه كه از پيامبر(صلي الله عليه و آله) و صحابه و تابعين نقل شده است، در گروه تفاسير اثري قرار داده است: «يشمل التفسير المأثور ما جاء في القرآن نفسه من البيان و التفصيل لبعض آياته، و ما نقل عن الرسول صلي اللّه عليه و سلم، و ما نقل عن الصحابة رضوان اللّه عليهم، و ما نقل عن التابعين، من كل ما هو بيان و توضيح لمراد اللّه تعالي من نصوص كتابه الكريم‏»(ذهبي، بي تا، ج‏1، ص152).   

تفسير ادبي: در چنين تفسيرهايي، اهميت فوق‏العاده‏اي به مباحث واژگان‏شناسي لغات زبان عرب داده شده و بر پژوهش‏هاي لفظي براي كشف مفاهيم قرآن تأكيد شده است. چنين مفسراني با كمك از علوم ادبي و تسلط برآن­ها مانند صرف و نحو به تفسير آيات مي‏پردازند(معرفت، 1418ه.ق، ج2، ص480).

1-7- كليدواژگان طرح تحقيق ومعادل لاتين آن

 واعظ كاشفي                                                                                      Vaez  Kashefi                                  

جواهرالتفسير                                                                               Javaher   al-tafsir 

تفسير قرآن                                                                          Quran interpretation

روش­هاي تفسيري                                                             Interpretation    methods                                                             

1-8-  پيشينه­ي تحقيق

در سال‏هاي اخير بعضي از پژوهشگران به بررسي روش تفسيري برخي از مفسران معروف، مانند: روش ملا فتح الله كاشاني در تفسير منهج الصادقين، روش شيخ طوسي در تبيان و برخي تفاسير ديگر پرداخته­اند، اما تاكنون درباره­ي روش تفسيري “جواهرالتفسير” به طور گسترده كاري انجام نشده است.

تحقيق و تصحيح جواهرالتفسير توسط دكتر جواد عباسي انجام گرفته كه در اين تحقيق به صورت جزئي و اندك اشاره­اي به سبك تفسيري مفسر مانند كاربرد شعر فارسي و عربي و استفاده از اصطلاحات صوفيانه شده است، محقق جواهرالتفسير به دليل اين­كه به دنبال بررسي چند نسخه و تصحيح اين تفسير بوده به صورت مختصر اين بحث را آورده است(كاشفي، 1379ه.ش، ص99. مقدمه­ي مصحح). مقاله­اي نيز با عنوان «نقد و معرفي كتاب جواهرالتفسير ملاحسين كاشفي» از سيد علي ايازي در مجله­ي آيينه­ي ميراث(شماره 12،بهار1380) به چاپ رسيده است.

 در اين پژوهش تلاش خواهد شد تا به  زندگي ملاحسين واعظ كاشفي، آثار و ابعاد علمي اين شخصيت، شناسايي ومعرفي كتاب جواهرالتفسير، ديدگاه­هاي علوم قرآني او و روش مفسر در طرح مباحث تفسيري، مورد مطالعه قرار گيرد.

1-9- روش تحقيق و شيوه­ي جمع آوري اطلاعات

  اين پژوهش به دليل ارائه­ي چهارچوب روش تفسيري “جواهرالتفسير” از نوع  بنيادي محسوب مي­شود. اطلاعات مورد نياز در تحقيق، به روش كتابخانه­اي و با مراجعه به كتاب­ها، مقالات چاپي و الكترونيكي، پيرامون كتاب جواهرالتفسير ونويسنده­ي آن، مباحث علوم قرآني و روش­ها و رويكردهاي تفسيري مفسر، به صورت فيش برداري گردآوري شده و پس از طبقه بندي و تنظيم داده­ها، به فعاليت اصلي پژوهش كه تجزيه و تحليل اطلاعات است، پرداخته شده است و در پايان، نتيجه­ي كار بررسي شده و تدوين نهايي صورت گرفته است. 

يادداشت­ها

1- با  نگاه اجمالي  به تفسير مواهب عليّه اختصار آن  نسبت به جواهرالتفسير به وضوح آشكار مي­گردد(كاشفي، 1369ه.ش، ص2).

2- بايد يادآور شد كه آقاي معرفت نيز تفسير قرآن به قرآن و قرآن به سنت، كه سخن اهل بيت را در اين قسمت قرار داده، قرآن به قول صحابه و تابعين، را با عنوان تفسير به مأثور آورده؛ اما هر يك را جداگانه توضيح داده است(معرفت، 1418ه.ق، ج2، ص22 تا 27).

 تعداد صفحه :135

قیمت : 14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :
 

 

برچسب ها :